Астанадағы EXPO аумағына келген адам Нұр Әлемді бірден таниды: алып шыны сфера қаланың заманауи келбетіне айналған. Бұл нысан туралы «әлемдегі ең ірі сфералық ғимарат» деген анықтама жиі қолданылады. Оның мәнін дұрыс түсіну үшін пішін, диаметр, биіктік және салыстыру шегін бірге қарау қажет.
Ресми қазақстандық сипаттамада Нұр Әлем диаметрі 80 метр болатын сфера пішініндегі әлемдегі жалғыз ғимарат деп көрсетіледі. Жобаға қатысқан инженерлік және сәулет көздері оны әлемдегі ең ірі толық сфералық шыны ғимарат ретінде сипаттайды. Бұл тұжырым толық сфералық ғимараттар санатына қатысты; жартылай күмбездер, стадион шатырлары мен шар тәрізді жеке элементтер бұл салыстыруға кірмейді.
Негізгі дерек бір қарағанда
- Нысан: Нұр Әлем, Астана EXPO аумағы.
- Пішін: толық сфералық шыны ғимарат.
- Диаметрі: 80 метр.
- Жалпы биіктігі: 100 метр.
- Ішкі құрылымы: сегіз деңгей.
- Бүгінгі қызметі: Болашақ энергиясы мұражайы.
- Салыстыру шегі: атау толық сфералық ғимараттарға арналған; басқа геометриядағы күмбездер мен ареналармен араластырылмайды.
Неліктен «сфералық» сөзі шешуші?
Сфера — барлық бағытта бірдей радиусы бар геометриялық пішін. Сәулетте мұндай көлемді жүзеге асыру тек әдемі идея емес, күрделі инженерлік міндет: шыны панельдер, болат қаңқа, жел жүктемесі, температура айырмасы және ішкі қабаттар бір жүйеде жұмыс істеуі керек. Нұр Әлемнің 80 метрлік диаметрі мен 100 метрлік биіктігі оның сыртқы әсерін де, жобалау қиындығын да түсіндіреді.
«Ең ірі» атауын ғимараттың жалпы көлемі, алаңы немесе келуші саны ретінде оқуға болмайды. Бұл жерде өлшем — толық сфералық пішіндегі құрылыстың ауқымы. Осы айырманы сақтау Астананың сәулет жетістігін әсірелемей, дәл бағалауға мүмкіндік береді.
Нұр Әлемнің рекордтық мәні биіктікте ғана емес: 80 метрлік толық сфераны адамдар кіріп, көрме аралайтын ғимаратқа айналдыруда.
EXPO мұрасы қалай өмір сүріп жатыр?
EXPO-2017 аяқталған соң павильон бос декорация болып қалған жоқ. Оның ішінде Болашақ энергиясы мұражайы жұмыс істейді. Ресми материалдарда сегіз деңгейде ғарыш, күн, жел, биомасса, кинетикалық және су энергиясына арналған тақырыптар көрсетіледі. Осылайша бір сәулет нысаны көрменің белгісінен білім мен туризм кеңістігіне айналды.
Шардың төбесіндегі жел генераторлары мен қасбетке біріктірілген күн энергиясы элементтері де EXPO-ның «Болашақ энергиясы» идеясымен үндеседі. Алайда оларды ғимараттың бүкіл электр қажеттілігін әрдайым толық өтейтін жүйе деп түсіндіруге болмайды: нақты энергия балансы пайдалану режіміне және инженерлік есепке тәуелді.
Қазақстан үшін неліктен маңызды?
Нұр Әлем Астананың жаһандық көрмеден кейінгі тәжірибесін көзге көрінетін бейнеге айналдырды. Ол қазақ инженериясы мен халықаралық жобалаудың бір жерде тоғысқанын көрсетеді. Елорданың басқа ірі нысандары туралы Barys Arena жайлы материалдан да оқуға болады: әр объектіні өз өлшемімен салыстырғанда ғана қала кеңістігінің шынайы ауқымы ашылады.
Мұндай ғимараттар турист үшін фотоға түсетін орын ғана емес. Олар қаланың технология туралы әңгімесін қалыптастырады, оқушылар мен студенттерге күрделі инженерлік шешімді жақыннан көруге мүмкіндік береді және жаңа жобаларға шабыт береді. Қазақстанның заманауи архитектурасы дәл осындай батыл нысандар арқылы кең аудиторияға танылады.
Сенімді салыстырудың төрт қағидасы
Біріншіден, нысан түрін нақты атау керек: толық сфера ма, күмбез бе, әлде шар элементі бар ғимарат па? Екіншіден, бірдей өлшемді — диаметрді не биіктікті — барлық қатысушыға бірдей қолдану керек. Үшіншіден, салыстырудың дереккөзін және күнін көрсету қажет. Төртіншіден, инженерлік сипаттаманы келушілер саны немесе билеттермен алмастырмау керек.
«Ең» деген атаудың құндылығы дауыстылығында емес, салыстыру ережесі ашық болғанда ғана пайда болады.
Келуші нені байқайды?
Сфераның ішіне кіргенде сыртқы пішін мен музейлік маршруттың байланысы айқын сезіледі. Қабаттар бірінің үстіне бірі жай ғана орналаса салмаған: қисық қабыққа бейімделген ішкі кеңістік келушіні төменнен жоғарыға қарай жүргізеді. Сондықтан суретке ғана емес, ғимараттың ішінде қозғалу логикасына да көңіл бөлу керек. Ол сәулетшінің пішінді пайдалы қоғамдық кеңістікке айналдырғанын көрсетеді.
Қала қонағы үшін бұл Астананың бір нүктеде тарих, технология және болашақ туралы сөйлесе алатынын аңғартатын орын. Әсіресе оқушыларға ғарыш, жел немесе күн энергиясы жайлы экспозицияларды нақты сәулет нысанының ішінде көру — оқулықтағы тақырыпты есте сақтаудың әсерлі тәсілі.
Архитектуралық рекордқа бастайтын жол
Егер командаңыз ерекше құрылыс, инженерлік модель немесе көпшілікке арналған технологиялық жоба дайындаса, рекордтық критерийді жобаның соңында емес, басталғанда анықтаған дұрыс. Өлшем әдісі, тәуелсіз маманның тексеруі, сызба, фото-бейне және нысанның нақты параметрлері алдын ала бекітілсе, нәтиже тек әсерлі емес, тексерілетін де болады.
Жобаны рекорд ретінде тіркеуді жоспарласаңыз, INTERRECORD арқылы өтінімді іске асыру басталмай тұрып беріңіз. Бұл салыстыру шекарасын дер кезінде келістіруге және еңбектің дәлелін дұрыс жинауға көмектеседі.
Қорытынды
Нұр Әлем — Қазақстанның заманауи архитектурасындағы ең танымал нысандардың бірі. 80 метрлік диаметр, 100 метрлік биіктік және толық сфералық пішін оның халықаралық деңгейдегі ерекшелігін түсіндіреді. Нақты критерийді жасырмай айту бұл ғимараттың әсерін азайтпайды — керісінше, Астанада қандай күрделі инженерлік идея іске асқанын айқындайды.
