Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің тарихы 1950 жылғы 14 маусымнан басталады: сол күні ол мұғалімдер институты ретінде ашылды. Атырау қаласында орналасқан қолданыстағы жоғары оқу орындарын құрылған жылы бойынша салыстырғанда бұл — ең ерте дата. Бұл тұжырым оқу орнының бүгінгі атауы берілген жылға емес, оның институционалдық бастауы ретінде көрсетілетін 1950 жылға негізделеді.
«Ең көне» атауы мұнда тек Атырау қаласындағы қолданыстағы жоғары оқу орындарының құрылған жылын салыстыруға қатысты. Колледж, филиал, қысқа мерзімді курс немесе жекелеген факультет бұл топқа кірмейді. Сондай-ақ бұл баға білім сапасын, мамандық санын не студенттер санын өлшемейді: ол бір ғана тарихи өлшеммен жұмыс істейді.
Бір қарағанда
- Нысан: Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті.
- Бастау күні: 1950 жылғы 14 маусым.
- Алғашқы мәртебесі: мұғалімдер институты.
- Кейінгі кезең: 1955 жылы педагогикалық институт, 1994 жылы Атырау университеті.
- Салыстыру шегі: Атырау қаласындағы қолданыстағы ЖОО-лардың құрылған жылы.
1950 жыл не үшін негізгі дата?
Университеттің ресми тарихы 1950 жылғы 14 маусымда мұғалімдер институты ашылғанын жазады. Алғашқы оқу жылында үш бөлім ашылып, қазақ және орыс тілдерінде оқитын 150 студент қабылданған. Бұл дерек қазіргі университеттің атауы кейін пайда болғанымен, оның білім беру дәстүрі ертерек басталғанын көрсетеді.
1955 жылы мұғалімдер институты педагогикалық институтқа айналды. 1994 жылы педагогикалық институт Атырау университеті болып қайта құрылды, сол жылы Халел Досмұхамедов есімі берілді. Мұндай кезеңдер атаудың немесе мәртебенің өзгеруі мекеменің толықтай жаңадан пайда болғанын білдірмейтінін аңғартады. Сондықтан тарихи салыстыруда ресми сабақтастық пен бастау датасы бірге қаралады.
Университеттің жасы атау ауысқан күнмен емес, оның білім беру ісін бастаған дәлелді мезетпен өлшенеді.
Салыстырудың шекарасы
Қаланың білім беру картасы әртүрлі мекемеден құралады. ЖОО-ны колледжбен, академияны филиалмен немесе зерттеу орталығын университетпен бір санатта салыстыруға болмайды. Бұл мақалада тек жоғары білім беру ұйымы ретінде жұмыс істейтін, заңды мекенжайы Атырау қаласында орналасқан мекемелердің басталу жылына назар аударылады.
Сондықтан тұжырымды «Атыраудағы барлық оқу орнының ішіндегі ең ескісі» деп кеңейту дұрыс емес. Кейбір мектептердің, колледждердің немесе салалық ұйымдардың тарихы бұдан ертерек болуы мүмкін. Ал мақаладағы нақты сұрақ — жоғары оқу орнының сабақтастығы туралы. Шекара неғұрлым анық болса, тарихи дерек те соғұрлым әділ оқылады.
Қалалық білім кеңістігіндегі орны
Атырау университеті педагогикалық бағыттан бастау алғанымен, уақыт өте білім мен ғылымның бірнеше бағытын қамтитын ірі өңірлік орталыққа айналды. Университеттің ресми бетінде электрондық оқу залы, зертханалар, ақпараттық технологиялар орталығы және оқу-телерадио орталығы сияқты инфрақұрылым аталады. Бұл нысандар мекеменің тарихын тек мерейтойлық дата емес, қазіргі студенттік тәжірибемен де байланыстырады.
Таңдау жасаған талапкер үшін «ең көне» деген сөз жалғыз шешім өлшемі болмауы керек. Білім беру бағдарламасы, аккредиттеу, оқыту тілі, кампус мүмкіндігі, тәжірибе базасы және қабылдау талаптары бөлек тексеріледі. Тарихи сабақтастық оқу орнының бір қыры ғана; жеке мақсатқа сай бағдарлама мен нақты қабылдау ережесі шешуші рөл атқарады.
Қазақстан қалаларындағы университеттердің қалыптасуын Атыраудағы орысша шолумен және Павлодардың көне университеті туралы материалмен қатар қарауға болады. Бұл сілтемелер рейтинг құру үшін емес, әр қалада «көне» ұғымы қандай өлшеммен түсіндірілетінін салыстыруға көмектеседі.
Тарихи деректі қалай оқу керек?
Бір мекеме туралы бірнеше дата кездесуінің себебі көп: ашылу жылы, қайта ұйымдастыру жылы, жаңа атау, мемлекеттік аккредиттеу немесе жаңа ғимараттың ашылуы әртүрлі оқиғаны білдіреді. Оларды бір санға айналдыру деректі бұрмалайды. Бұл университетке қатысты 1950 жыл — бастау, 1955 жыл — мәртебелік өзгеріс, 1994 жыл — университет атауы мен жаңа кезеңнің белгісі.
Дәл осы әдіс басқа білім беру нысандарына да қолданылады. Алдымен нені салыстырып отырғанымызды анықтау, содан кейін бірдей дереккөзден бастау жылдарын алу қажет. Сонда «ең көне» деген сөз эмоциялық ұранға емес, тексерілетін тарихи жауапқа айналады.
Тарихи мәртебе бәсекелестің әлсіздігін емес, мекеменің өз жолындағы сабақтастықты көрсеткенде ғана құнды.
Қорытынды
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті 1950 жылғы 14 маусымда мұғалімдер институты ретінде ашылған. Осы ресми бастау датасы оны Атырау қаласындағы қолданыстағы жоғары оқу орындарын құрылған жылы бойынша салыстырғандағы ең ерте нысан ретінде сипаттауға мүмкіндік береді. Қорытынды тек осы санат пен өлшемге қатысты; ол қаладағы барлық білім беру ұйымын немесе университеттердің қазіргі сапасын түгел бағаламайды. Университеттің ресми тарихындағы 1955 және 1994 жылдар қайта ұйымдастыру мен атаудың өзгеруін көрсетеді, ал 1950 жыл білім беру дәстүрінің басталуын айқындайды. Оқырман осы айырманы ескерсе, тарихи ақпаратты дәлірек қабылдап, әр оқу орнының даму жолын өз өлшемімен салыстыра алады. Бұл жауапты тарихи пайымдаудың маңызды шарты. Дата, санат және қала шекарасы бірге берілгенде, қысқа атау да шынайы мағынаға ие болады. Сол себепті мәтіндегі қорытындыны кеңейтіп түсіндіру қажет. Бұл қағида деректі түсінуге көмектеседі.
