Кітапханаға бару тек кітап алып кету емес. Атыраудағы кітапхана оқушыға, студентке, мұғалімге және туған өлкенің тарихын білгісі келетін адамға дерек іздеуге, тыныш отыруға, жаңа тақырыпқа жол ашуға көмектеседі. Іздеу дұрыс басталса, бір сағаттың өзі пайдалы жұмысқа айналады.
Бұл мақала Атырауда кітапханаға баруды және өлкетану материалын іздеуді жоспарлаған оқырманға арналған. Ол мекемені «ең көне» деп қайта бағаламайды және тарихын қайталамайды. Жұмыс уақыты, тіркелу ережесі, қордың қолжетімділігі өзгеруі мүмкін, сондықтан сапар алдында кітапхананың өзінен нақтылап алыңыз.
Алдымен сұрағыңызды нақтылаңыз
Кітапханаға барарда «Атырау туралы бірдеңе керек» деу жеткіліксіз. Қай аудан, қай кезең, қай адам немесе қандай оқиға қызықтыратынын жазып алыңыз. Мысалы, мектеп тарихы, ескі көше, жергілікті ақын, мұнай саласы не отбасы шежіресі. Нақты сұрақ кітапханашыға каталогтан дұрыс бағыт ұсынуға мүмкіндік береді.
Кітап атауын бірден білмеу — қалыпты нәрсе. Тақырыптық сөздер, авторлар, газет атаулары және уақыт аралығы арқылы іздеуге болады. Бір дерек табылса, одан туындайтын өзге атауларды да сұраңыз.
Кітапханадағы іздеу кітап сөресінен емес, оқырман өзіне қойған нақты сұрақтан басталады.
Тіркелу мен оқу залының тәртібін біліңіз
Қандай құжат қажет, абонемент қалай ашылады, қай басылым үйге беріледі, ал қайсысы тек оқу залында оқылатынын алдын ала біліңіз. Егер балаңызбен барсаңыз, балалар бөлімі мен іс-шаралардың тәртібі туралы сұраңыз. Бұл қарапайым қадам сапарды асығыстықтан құтқарады.
Қордағы сирек не жергілікті материалды пайдалану үшін арнайы ереже болуы мүмкін. Кітапты ұқыпты ұстау, беттерін суретке түсіруге рұқсат сұрау және жұмыс орнын таза қалдыру — оқырман мәдениетінің бөлігі.
Каталогты бағыттаушы ретінде қолданыңыз
Каталог тек бір кітаптың орнын көрсету үшін емес, тақырыптың картасын көру үшін керек. Автор бойынша, кілт сөзбен, жылмен не бөлім атауымен іздеңіз. Қажетті кітапты тапқан соң, жанындағы ұқсас атауларды, библиографияны және мерзімді басылымдарды қарап шығыңыз.
Жазба жұмысын дайындасаңыз, бірден авторын, атауын, жылын және бет нөмірін белгілеп отырыңыз. Кейін сол деректі қайта іздеуге уақыт кетпейді. Бұл әдет шағын рефератқа да, үлкен зерттеуге де қажет.
Бір қарағанда
Сұрақ: тақырыпты, уақытты және орынды алдын ала жазыңыз.
Тіркелу: құжат пен оқу залының тәртібін нақтылаңыз.
Каталог: бір кітаппен тоқтамай, байланысты атауларды қараңыз.
Жазба: деректің авторын, жылын және бетін сол жерде белгілеңіз.
Өлкетану дерегін абайлап оқыңыз
Жергілікті тарихта бір оқиға әр басылымда әртүрлі берілуі мүмкін. Бір кітаптан шыққан мәліметті бірден соңғы ақиқат деп қабылдамаңыз. Авторын, шыққан жылын, дереккөзін салыстырыңыз. Қай жерде дәлел бар, қай жерде естелік не аңыз екенін ажырата білген маңызды.
Егер бір атау не дата күмән тудырса, кітапханашыдан басқа көрсеткіштерді, газет қорын немесе анықтамалықтарды сұраңыз. Сабырлы тексеру қызықты әңгімені әлсіретпейді, керісінше оның сенімділігін арттырады.
Кітапханадағы шараны мақсатпен таңдаңыз
Кездесу, көрме, дәріс және талқылау жаңа тақырыпқа кіруге жақсы мүмкіндік. Бірақ бәріне бірдей бару міндет емес. Өзіңізге не керегін ойлаңыз: кітап тізімі, маманның кеңесі, жергілікті автормен танысу немесе баланың кітапқа қызығуы.
Қаланың мәдени бағытын кеңейту үшін Қазақстандағы музей-үй туралы материалды оқуға болады. Музей мен кітапхана қызметі бөлек болғанымен, екеуі де деректі орынмен, адаммен және уақытпен байланыстыра түсінуге үйретеді.
Кітапханаға келген адам дайын жауап іздемей, дұрыс сұрақ қоюды үйренсе, оның әр келесі сапары тереңірек болады.
Өзіңіздің шағын іздеу маршрутыңызды құрыңыз
Сапар соңында не табылғанын және келесіде не іздеу керегін қысқаша жазыңыз. Бір-екі кітап, бір газет нөмірі, бір жаңа есім — осының өзі келесі қадамға жол ашады. Кітапханадан алған деректі серуенмен, музеймен, отбасы әңгімесімен салыстыру да пайдалы.
Атыраудағы кітапхана — білім алуға да, туған өлкені тануға да ашық кеңістік. Нақты сұрақ, ұқыпты жазба және кітапханашымен ашық әңгіме кез келген сапарды шынайы ізденіске айналдырады.
Келесі сапарға дайындық
Үйге барған соң жазбаларыңызды реттеп, тапқан кітаптар мен мақалаларды тақырып бойынша бөліңіз. Келесі жолы қандай сұрақ қоятыныңызды белгілеңіз: мысалы, белгілі бір жылдағы газет, бір автордың басқа еңбегі немесе картадағы атаудың тарихы. Осылайша іздеу үзіліп қалмайды, бір сапар екіншісіне жалғасады.
Жұмысты тек экранмен шектемеңіз. Қажетті тақырыпқа қатысты қалалық бағытты да ойластырып көріңіз: Атыраудағы мәдени орындар, ескі ғимараттар немесе қоғамдық кеңістіктер деректің өмірмен байланысын сезінуге көмектеседі. Ірі қалалық маршрутты жоспарлау қағидалары туралы Қарағандыдағы ұзақ көшелік бағыт материалынан да пайдалы ой алуға болады.
Оқырман ретінде жауапкершілік
Кітапхана қорын пайдаланған адам басқа оқырманның да сол кітапқа кезегі барын ескереді. Кітапты уақытында қайтару, қызметкердің ұсынысын тыңдау және қажетсіз дауды көбейтпеу — ортақ кеңістікке деген құрмет. Осындай қарапайым дағды білім іздеуді жеңіл әрі жағымды етеді.
