Алматы халықаралық әуежайының сатылуы туралы әңгімеде бірнеше күн мен бірнеше сома қатар айтылады. Сол себепті мәміленің хронологиясын ажыратып оқу керек: 2020 жылғы 7 мамырда акцияларды сатып алу туралы келісімге қол қойылды, 8 тамызда Қазақстан Үкіметі мәмілені жүзеге асыруға рұқсат берді, ал акцияларды беру мен операциялық басқаруды қабылдау 2021 жылғы сәуірде аяқталды. Бұл — бір оқиғаның үш бөлек кезеңі.
Мәміле Алматы әуежайының терминалына ғана емес, әуежаймен байланысты авиациялық отын және кейтеринг бизнесіне де қатысты болды. Сондықтан ақпараттағы enterprise value ұғымын бір ғимараттың бағасы немесе сатушының қолына бірден түскен сома деп түсінуге болмайды. Ол мәміледегі активтер кешенінің корпоративтік құнын сипаттайды.
Негізгі дерек бір қарағанда
- 2020 жылғы 7 мамыр: TAV Airports пен VPE Capital консорциумы 100% акцияны сатып алу жөніндегі келісімге қол қойды.
- Алғашқы enterprise value: 415 млн АҚШ доллары.
- 2020 жылғы 8 тамыз: Қазақстан Үкіметі мәмілені іске асыруға рұқсат берді.
- 2021 жылғы 29 сәуір: акцияларды беру аяқталып, операциялық басқару қабылданды.
- Шекарасы: мақала сол кездегі мәміленің тарихын түсіндіреді; қазіргі меншік құрылымы туралы мәлімдеме жасамайды.
Келісімге қол қою, мемлекеттік рұқсат алу және активті қабылдау — бір сөйлемге сыймайтын, бірақ бір мәміленің өзара байланысқан үш кезеңі.
Келісімге не үшін 415 млн доллар деп көрсетілді?
2020 жылғы 7 мамырда TAV Airports пен VPE Capital құрған консорциум Алматы әуежайы мен онымен байланысты авиациялық отын және кейтеринг қызметтерінің 100% акциясын сатып алу туралы келісім жасағанын жариялады. Сол сәттегі enterprise value 415 млн АҚШ доллары деп көрсетілді. Бұл — келісім жасалған кездегі мәміле параметрі.
Enterprise value қарыз, ақша қаражаты және мәміленің өзге шарттары ескерілетін корпоративтік бағалау тәсілі. Сол себепті оны «әуежай ғимараты дәл осынша тұрды» деп оқу дұрыс емес. Әуежай жұмысы ұшу-қону инфрақұрылымымен, терминалмен, жанармай және қызмет көрсету бағыттарымен байланысқан күрделі жүйе. Мәміледегі сома осы кешеннің келісімдік құрылымына қатысты айтылды.
Үкімет рұқсаты нені білдірді?
2020 жылғы 8 тамызда Қазақстан Үкіметі әуежай акцияларының 100%-ына қатысты мәмілені жүзеге асыруға рұқсат берді. Бұл кезең тараптардың қол қойған келісімінен бөлек еді: стратегиялық маңызы бар инфрақұрылымға қатысты заңдық және рәсімдік талаптар орындалуы керек болды. Үкіметтің шешімі келісімнің бірден жабылғанын емес, оны аяқтауға қажетті рұқсат берілгенін білдіреді.
Инфрақұрылым активтері туралы жаңалықта осы айырманы сақтау маңызды. Алдын ала келісім, реттеуші рұқсат және меншік құқығының ауысуы әртүрлі күнде болуы мүмкін. Оларды араластыру мәміленің мерзімін де, экономикалық мағынасын да бұрмалайды.
Инфрақұрылым мәмілесінде сома ғана емес, сол соманың қай күнге және қандай активтер құрамына қатысты екені де шешуші дерек.
2021 жылғы сәуірде не аяқталды?
TAV Airports жариялаған дерек бойынша, акцияларды беру 2021 жылғы 29 сәуірде жүзеге асты, ал операциялық басқару сол кезеңде қабылданды. Пандемия кезіндегі жолаушылар ағынының төмендеуін ескере отырып, бастапқы 415 млн долларлық enterprise value 365 млн долларға дейін қайта қаралды. Қалған 50 млн долларға дейінгі төлем жолаушылар ағынының кейінгі қалпына келу көрсеткіштеріне тәуелді шартты төлем ретінде қарастырылды.
Осы себепті бір ғана «сату бағасы» деген тіркес толық сурет бермейді. Бір жағында — 2020 жылғы келісімдегі 415 млн доллар, екінші жағында — пандемиядан кейін қайта қаралған 365 млн доллар, үшінші жағында — болашақ көрсеткіштерге байланған қосымша төлем тетігі бар. Бұлар бір-біріне қайшы емес, мәміленің уақыт өте нақтыланған бөлшектері.
Жаңа терминалға инвестиция мәміле құнына кіре ме?
Жоқ, жоспарланған инвестицияны сатып алу құнымен шатастырмау керек. Операцияны қабылдағаннан кейін TAV Airports жаңа халықаралық терминал салуға шамамен 200 млн АҚШ доллары инвестициялау ниетін хабарлады. Бұл — кейінгі дамыту жоспары; ол акцияларды сатып алу жөніндегі enterprise value көрсеткішінің бөлігі емес.
Әуежай секілді нысанда меншік мәмілесі мен кейінгі құрылыс инвестициясы әртүрлі экономикалық шешімдер. Біріншісі активтің иелік құрылымына қатысты болса, екіншісі жолаушыларға қызмет көрсету мүмкіндігін кеңейтуге бағытталады. Деректерді осылай бөлу Алматының авиациялық инфрақұрылымы туралы әңгімені түсініктірек етеді.
Мәміле туралы деректі қалай тексеруге болады?
Қаржы және инфрақұрылым жаңалығында бастапқы құжаттың күнін, активтер тізімін және соманың атауын қатар қараған дұрыс. Мысалы, «100% акция» деген сөз консорциум сатып алған актив үлесін сипаттайды, ал TAV Airports пен VPE Capital арасындағы ішкі үлес — басқа мәселе. Осындай айырмалар жаңалықты қысқа естігенде байқалмай қалуы мүмкін.
Қазақстан нысандары туралы қазақ тіліндегі тексерілген материалдар «Қазақстандағы ең-ең» айдарында жарияланады. Көлік пен ел инфрақұрылымы жөніндегі басқа мазмұнды Қазақстан рекордтары бөлімі арқылы да табуға болады.
Қорытынды
Алматы халықаралық әуежайының сатылуы бір күнде болған оқиға емес: 2020 жылы келісімге қол қойылып, мемлекеттік рұқсат алынды, ал 2021 жылғы сәуірде акцияларды беру мен операциялық басқаруды қабылдау аяқталды. 415 млн доллар — бастапқы enterprise value, кейін пандемия әсерімен оның құрылымы қайта қаралды. Осы хронология мәмілені дәл әрі асыра түсіндірмей баяндауға мүмкіндік береді.
