Шымкенттегі үлкен жасыл кеңістік туралы сөз болғанда атауларды шатастырмау маңызды. Қалалық саябақ, дендрологиялық парк және ерекше қорғалатын табиғи аумақ бір ұғым емес. Сондықтан бұл материал Асанбай Асқаров атындағы Шымкент мемлекеттік дендрологиялық саябағын «ең үлкен» деген жалпылама рейтингпен емес, ресми шекарасы мен қоғамдық маңызы арқылы таныстырады.
Дендросаябақ 1979 жылы қаланған. Қорғалатын табиғи аумақтардың жергілікті тізімінде оның ауданы 117,04 гектар деп көрсетілген. Туристік анықтамаларда 120 гектар шамасындағы тарихи өлшем де кездеседі: айырма өлшеу күні мен есептеу тәсіліне байланысты болуы мүмкін. Сол себепті бүгінгі мәтінде заңдық тізімдегі 117,04 гектар негізгі бағдар ретінде алынады.
Бір қарағанда
- Нысан: Асанбай Асқаров атындағы Шымкент мемлекеттік дендрологиялық саябағы.
- Негізі қаланған жыл: 1979.
- Қорғалатын аумақ тізіміндегі көлемі: 117,04 гектар.
- Мәртебесі: жергілікті маңызы бар мемлекеттік табиғи-қорық қоры нысаны.
- Дұрыс сұрақ: бұл жер қаладағы демалыс пен өсімдік коллекциясын біріктіретін ірі дендрологиялық аумақ ретінде несімен құнды?
Дендросаябақтың құны гектар санымен ғана өлшенбейді: ол қала ішінде табиғатты қорғау, ғылыми жұмыс және күнделікті серуен бір кеңістікте тоғысатын орын.
Неге оны жай ғана парк деп атау жеткіліксіз?
Кәдімгі саябақта басты мақсат — демалыс инфрақұрылымы. Ал дендрологиялық саябақта өсімдіктерді жинақтау, бейімдеу, көбейту және сақтау жұмысы да бар. Шымкент дендросаябағының тарихы осы екі қызметтің қатар жүргенін көрсетеді. Қала кеңейген сайын көлеңке, жаяу маршрут және ашық ауадағы тыныс алатын орындардың бағасы да артады. Бірақ бұл аумақты басқа барлық саябақпен бір кестеге қойып, нақты салыстырусыз «қаладағы ең үлкен» деу дұрыс болмайды.
Мұндай дәлдік оқырманға пайдалы. Ол жерге баратын адам не күту керегін біледі: ойын-сауық орталығын емес, ағаш-бұта түрлері, суару жүйесі, аллеялар және табиғи ландшафт сақталатын кеңістік көреді. Жасыл аумақтарды бағалауда аумақпен қоса олардың құқықтық мәртебесі мен мақсаты да ескерілуі тиіс.
117,04 гектар нені білдіреді?
Бұл сан — қорғалатын нысанның ресми тізімінде бекітілген аумақ. Ол фотодағы көгалдың немесе келуші жүретін жолдың ғана көлемі емес. Мұндай шекара дендросаябақты күтіп ұстау, табиғи кешенін қорғау және қала құрылысы шешімдерінде оның орнын сақтау үшін қажет. Ашық деректерде 120 және 120,52 гектар деген тарихи шамалар да ұшырайды; оларды бір-біріне қарсы қоюдың қажеті жоқ. Әр дерек әр уақыттағы немесе әр есептеу контурындағы көрсеткішті беруі мүмкін.
Сондықтан сапалы мақалада санның жанында оның мәні айтылады. «117,04 гектар» — құқықтық тізімдегі көрсеткіш; ал дендросаябақтың жасыл мұрасы — ондаған жыл бойы қалыптасқан тірі орта. Сол ортаға күтім жасау бір маусымдық абаттандырудан әлдеқайда ұзақ міндет.
Тұқымбақ пен өсімдік қоры
Саябақ ішіндегі 1,5 гектарлық тұқымбақ ғылыми мақсатта пайдаланылатыны туралы Шымкенттің табиғи ресурстар басқармасы хабарлаған. Мұнда интродукциялық, қылқан жапырақты және сәндік түрлерді өсіру мен бейімдеу жұмыстары жүреді. Бұл дерек дендросаябақтың тек серуен алаңы емес екенін анық көрсетеді: өсімдік қорын жаңарту мен жергілікті климатқа икемдеу де оның қызметінің бір бөлігі.
Қаланың жасыл келешегі дайын көшеттен басталмайды; ол тұқымнан, күтімнен және әр маусымдағы жүйелі еңбектен құралады.
Келушіге пайдалы бағдар
Бұл жерге барғанда «рекорд» іздеуден гөрі маршрутты, маусымды және табиғатқа ұқыпты қатынасты жоспарлаған дұрыс. Құстар мен өсімдіктерге тыныштық керек, ал таза жолдар мен су айдындары келушінің де жауапкершілігіне байланысты. Шымкенттің жасыл кеңістіктері туралы оқығыңыз келсе, қаланың экопаркі жайлы материалды және зообақ коллекциясы туралы мақаланы қараңыз.
Жасыл аумақты қалай дұрыс салыстыруға болады?
Қала картасындағы жасыл дақтардың бәрі бірдей санатқа жатпайды. Кейбірі шағын қоғамдық бақ, кейбірі өзен жағалауы, ал кейбірі рекреациялық парк немесе орман белдеуі болуы мүмкін. Аумағы туралы сандарды салыстырғанда, алдымен бірдей құқықтық мәртебе мен бірдей өлшеу шекарасы бар ма екенін тексеру қажет. Әйтпесе бір нысанның бүкіл қорғалатын территориясын, екіншісінің тек серуен аймағын салыстырып жіберу оңай.
Дендросаябақ мысалы осы мәдениетті үйретеді. Ол қалалық өмірге тыныс береді, бірақ оның тыныштығы мен биологиялық алуан түрлілігі де қорғалуы керек. Келуші үшін ең жақсы таңдау — белгіленген жолмен жүру, өсімдіктерді зақымдамау, қоқысты қалдырмау және маусымдық жұмыстарға кедергі келтірмеу. Осындай қарапайым тәртіп үлкен жасыл кеңістіктің ұзақ сақталуына тікелей әсер етеді.
Мұндай нысандар қаланың келбетін ғана емес, тұрғындардың күнделікті экологиялық мәдениетін де қалыптастырады. Сондықтан деректі дәл айту — оны қадірлеудің алғашқы қадамы.
Қорытынды
Асанбай Асқаров атындағы дендросаябақ — Шымкенттің маңызды жасыл нысандарының бірі. 117,04 гектарлық ресми қорғалатын шекара, 1979 жылдан жалғасқан тарих және өсімдікпен жұмыс істейтін тұқымбақ оның маңызын нақты ашады. Бұл материал рейтингтен гөрі дәл түсінуге көмектеседі: дендросаябақтың басты рекорды — қаланың табиғи жады мен жасыл болашағын бірге сақтап тұрғанында.
