Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейі 1932 жылғы 7 қарашада политехникалық музей ретінде ашылды. Бұл дата мекеменің ресми тарихында және мәдениет саласының деректерінде көрсетіледі. Бүгінде музей Қарағанды өңірінің археологиясын, табиғатын, өндірістік тарихын және қоғамдық өмірін баяндайтын мәдени кеңістік ретінде жұмыс істейді.
Бұл мақала музейдің 1932 жылдан бергі тарихын таныстырады. Ол Қарағанды қаласындағы барлық музейдің ішіндегі «ең көнесі» деген абсолютті рейтингті бекітпейді: мұндай қорытынды үшін барлық музейдің құрылғаны, үздіксіз жұмыс істеуі және санаттары бойынша толық, күнделген салыстыру қажет.
1932 жылғы бастау
Музей РСФСР Халық комиссариатының 1932 жылғы 11 ақпандағы №27 бұйрығына сәйкес құрылып, 7 қарашада политехникалық музей ретінде ашылғаны жөнінде деректер бар. Алғашқы кезеңде Қарағанды көмір бассейнінің қалыптасуы мен өнеркәсіптік дамуы өңір өмірінің өзегіне айналып, музей сол дәуірдің материалдық іздерін жинай бастады.
1938 жылы мекеме облыстық өлкетану музейі мәртебесін алды. Кейін атауы мен құрылымында өзгерістер болды, алайда 1932 жыл музейдің бастау нүктесі ретінде сақталды. Мұндай сабақтастық ұйым тарихын тек ғимараттың жасымен немесе бір экспозициямен емес, ресми құрылу және ашылу күнімен түсіндіруге мүмкіндік береді.
1932 жыл — Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейінің ресми бастау жылы; бұл күн музейдің бүкіл қалалық желідегі абсолютті орнын емес, оның өз тарихының уақыт шекарасын көрсетеді.
Музей нені баяндайды
Өлкетану музейінің тақырыбы кең: табиғат, археология, этнография, қаланың қалыптасуы, көмір өнеркәсібі, соғыс және тәуелсіздік кезеңі. Экспозициялар арқылы келуші жеке бір жәдігерді ғана емес, Орталық Қазақстанның тарихи кеңістігін тұтас қарастыра алады.
Қарағандының қалалық тарихында кен ісі мен жұмысшы қоныстарының дамуы ерекше орын алады. Музей қорындағы құжаттар, тұрмыстық заттар, фотосуреттер және өндірістік мұраға қатысты материалдар осы өзгерістерді түсіндіруге көмектеседі. Сондықтан оның қызметі өткенді сақтаумен шектелмей, өңірлік жадты қазіргі ұрпаққа жеткізумен байланысты.
Жаңғырту және қазіргі жұмыс
Соңғы жылдары музей жаңғырту жұмыстарынан өтіп, қайта ашылғаны туралы Қарағанды облысы әкімдігінің ресми хабарламасы бар. Жаңартылған экспозициялар тарихты мектеп оқушыларына, студенттерге, зерттеушілерге және қала қонақтарына түсінікті тілмен көрсетуге бағытталған.
Музейдің қазіргі жұмыс істейтіні оның тек архивтік атау емес екенін дәлелдейді. Алайда «жұмыс істеп тұрған ең көне музей» деген тұжырымды қолдану үшін басқа музейлердің де үздіксіз қызметі бірдей әдіспен салыстырылуы тиіс. Бұл мақала мұндай салыстыру жасамайды және тек ресми расталған музей тарихына сүйенеді.
Өлкетану музейінің қоғамдық рөлі
Өлкетану музейі қала тарихын тек даталар арқылы емес, нақты заттар мен адам тағдырлары арқылы түсіндіреді. Археологиялық олжалар, шахтерлердің құралдары, тұрмыстық бұйымдар, фотосуреттер мен құжаттар әр кезеңнің күнделікті өмірін көрсетеді. Осындай қор арқылы Қарағандының индустриялық өсуі, өңірдегі этномәдени байланыстар және табиғи орта туралы тұтас әңгіме құралады.
Музейге бару өткенді дайын жауап ретінде қабылдау емес, дерекпен жұмыс істеуге үйрететін тәжірибе. Бір экспонаттың шығу тегі, уақыты және музейге түсу жолы тарихи оқиғаны нақтылауы мүмкін. Сол себепті 1932 жылғы ашылу күні мекеменің жасын ғана емес, оның ондаған жыл бойы өңірлік жадыны жинақтағанын да білдіреді.
Бір қарағанда
- Мекеме: Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейі.
- Құрылғаны туралы бұйрық: 1932 жылғы 11 ақпан.
- Ашылған күні: 1932 жылғы 7 қараша.
- Алғашқы атауы: политехникалық музей.
- 1938 жылғы мәртебесі: облыстық өлкетану музейі.
- Тақырып аясы: өңір табиғаты, археологиясы, этнографиясы және тарихы.
- Шектеу: бұл Қарағандыдағы барлық музейге жасалған толық рейтинг емес.
Тарихи датаны қалай әділ түсіндіруге болады
Мәдени мекеменің жасын анықтағанда кемінде үш нәрсені ажырату қажет: құрылу туралы құжат, алғаш ашылған күн және қазіргі ұйымның сабақтастығы. Кейбір мекемелер атауын, ғимаратын немесе ведомстволық бағынысын өзгертеді. Сондықтан бір ғана атауға сүйену жаңсақтыққа әкелуі мүмкін.
Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейі үшін 1932 жылғы құжат пен 7 қарашадағы ашылу күні осы сабақтастықтың бастапқы нүктесін береді. Ал оның қаладағы басқа музейлерден ерте не кеш ашылғанын айту үшін барлық салыстырылатын мекеме бойынша осындай бірдей дерек қажет болар еді.
Музей тарихының құндылығы тек жасында емес: ол өңірдің жадын жинап, әр буынға өз қаласының қалыптасу жолын түсіндіре алуында.
Қарағанды туралы материалдар
Қаланың мәдени және инфрақұрылымдық тарихы туралы басқа материалдар «Қазақстандағы ең-ең» бөлімінде жиналады. Қарағандының музей экспонаттары арқылы баяндалатын қалалық тарихы туралы орысша материалдан да оқуға болады.
Қорытынды
Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейі 1932 жылғы 7 қарашада политехникалық музей ретінде ашылған. 1938 жылдан ол облыстық өлкетану музейі мәртебесінде дамыды, ал бүгін жаңартылған мәдени кеңістік ретінде жұмысын жалғастырып отыр. Бұл — нақты құрылған күні мен қызмет аясы расталған музей тарихы; мақала оны қала бойынша дәлелденбеген «ең көне» атауға айналдырмайды.
