Шымкенттегі ең үлкен аумақты қай ботаникалық бақ алып жатыр деген сұраққа жауап іздеген адам көбіне бір мекенжайдан артық мәлімет күтеді. Оған жасыл кеңістіктің шын мәнінде қаншалықты үлкен екені, онда не өсетіні, бұл жердің жай демалыс бағы ма әлде табиғатты танып-білуге арналған мекеме ме — осының бәрі маңызды. Қаладағы осындай кеңістік ретінде Асанбай Асқаров атындағы мемлекеттік дендрологиялық саябақ аталады.
Бұл жерде атаудағы сөздерді ажырату қажет. Дендросаябақ пен ботаникалық бақтың ғылыми міндеті бірдей бола бермейді, ал қалалық саябақ, сквер және қорық аумағы да өзара тең емес. Сондықтан мақала «ең үлкен» деген іздеу ниетін сақтай отырып, Шымкенттегі дендрологиялық-бақтық нысанның ресми бекітілген жер көлемін түсіндіреді. Қазіргі құқықтық құжаттарда оның аумағы 117,04 гектар деп көрсетіледі.
Бір қарағанда
- Нысан: Асанбай Асқаров атындағы Шымкент мемлекеттік дендрологиялық саябағы.
- Қала: Шымкент.
- Қазіргі көрсетілген аумақ: 117,04 гектар.
- Бағыты: дендрологиялық коллекция, жасыл қор, экологиялық ағарту және серуен.
- Салыстыру шегі: материал Шымкенттегі ботаникалық және дендрологиялық бақтық нысандарға қатысты; ел бойынша бірыңғай жаңартылған тізім мұнда жасалмайды.
Жасыл кеңістіктің ауқымы қақпасының сәнімен емес, қорғалатын әрі күтілетін гектарларымен бағаланады.
117,04 гектар нені білдіреді
Гектар — бақтың көрерменге қаншалықты кең көрінетінін түсіндіретін ғана сан емес. Ол жолдар, ағаш-бұта алқаптары, коллекциялық телімдер, суару мен күтім аймақтары және келушілер маршруты орналасатын нақты жер көлемін көрсетеді. Сондықтан бір жерді үлкен деу үшін фотоға немесе жеке серуен әсеріне емес, құжаттағы аумаққа сүйенген дұрыс.
Дендросаябақтың жер көлемі тарих барысында өзгеруі мүмкін. Туристік сипаттамаларда 120,52 гектар деген ертеректегі көрсеткіш те ұшырасады; ал қолданыстағы жергілікті маңызы бар табиғи-қорық қоры тізімінде 117,04 гектар жазылған. Осы себепті мақала ескі санды абсолют деп қайталамайды. Ауданды салыстырғанда дерек күні мен нысан шекарасы қоса айтылуы керек.
Бұл жер не үшін маңызды
Шымкенттің ыстық кезеңінде көлеңке, суару жүйесі және жетілген ағаш қоры қала өміріне тікелей әсер етеді. Дендросаябақта серуендеу тек бос уақытты өткізу емес: мұнда өсімдіктердің бейімделуін байқауға, жергілікті және әкелінген түрлердің айырмасын түсінуге, табиғатты күту мәдениетін балалармен бірге үйренуге болады. Қоғамдық жасыл кеңістік өз құнын дәл осындай күнделікті қолданыста көрсетеді.
Саябақтың дендрологиялық сипаты да маңызды. Мұнда ағаштар мен бұталар жай әшекей ретінде емес, тірі коллекция ретінде қаралады. Түрді енгізу, көбейту, суару, зиянкестерден қорғау және климатқа бейімдеу ұзақ жұмыс талап етеді. Әрбір жаңа көшет бір маусымдық безендіруден гөрі тұрақты жасыл қорды толықтыруға бағытталса, бүкіл қала соның пайдасын көреді.
Шымкенттің жасыл маршрутын қалай құруға болады
Дендросаябаққа барған кезде алдымен қысқа бағытты таңдаған ыңғайлы: кіреберістен негізгі аллеяға, тыныш аймақтарға, содан кейін демалыс нүктелеріне өту. Ауа райына қарай су, бас киім және ыңғайлы аяқ киім алып жүру пайдалы. Өсімдікті жұлу, қоршаудан өту немесе қалдық қалдыру жасыл қордың келушілерге ғана емес, келесі буынға да қызмет етуіне кедергі келтіреді.
Қаладағы өзге жасыл кеңістіктерді салыстыра оқу да пайдалы. Шымкенттегі жаңа экопарк — ауқымы мен даму кезеңі басқа нысан; ал Шымкент Орталық саябағы тарихи қоғамдық бақ ретінде бөлек өлшеммен танылады. Бір қаладағы жасыл аймақтардың әрқайсысы өз қызметімен маңызды, сондықтан оларды бір ғана «ең үлкен» атауына сыйғызу дұрыс емес.
Қаланы көркейтетін рекорд — бір күндік көрініс емес, жылдар бойы сақталған ағаш, су және адам еңбегінің ортақ нәтижесі.
Неліктен дәл атау қажет
Іздеу сұрағында «ботаникалық бақ» деген жалпы тіркес қолданылуы мүмкін, алайда нысанның ресми атауы — дендрологиялық саябақ. Осы нақтылық болашақта дерек іздеген оқырманға, мектеп жобасын дайындайтын оқушыға немесе туристік бағдар құратын адамға көмектеседі. Ол бір мекеменің қызметін екіншісіне телімейді және аумақтың қалай бекітілетінін түсінуге жол ашады.
Мұндай ұқыптылық рекордтарды сипаттауда да керек: объектіні, өлшем бірлігін және күнін шатастырмау — сенімді материалдың негізі. Қазақстанның әсем жерлерін мақтан ету шынайы фактіден басталады. Шымкент дендросаябағының 117,04 гектары осы қаланың табиғи мәдениетіне қосылған өлшенетін әрі құнды үлес ретінде оқылуы тиіс.
Келушінің ең жақсы үлесі — бақтағы тәртіпті сақтау: белгіленген жолмен жүру, өсімдікке зиян келтірмеу және табиғи ресурсты ұқыпты пайдалану.
Бұл шағын әрекет үлкен құрметті білдіреді.
Қорытынды
Шымкенттегі Асанбай Асқаров атындағы мемлекеттік дендрологиялық саябақтың ресми көрсетілген аумағы 117,04 гектар. Ол ботаникалық-дендрологиялық бағыттағы кең жасыл нысан ретінде қала картасында ерекше орын алады. «Ең үлкен» деген сөзді әділ пайдалану үшін салыстыру аясын шектеу, ескі және жаңа аумақ деректерін ажырату және ресми атауды сақтау қажет. Сонда жасыл кеңістік туралы әңгіме әрі тартымды, әрі сенімді болады.
