Тараздағы ең көне облыстық драма театры деген атау қаланың барлық театрын бір қатарға тізіп қойғаннан шықпайды. Бұл салыстыру тек қазір жұмыс істеп тұрған екі облыстық драма театрдың құрылған жылына негізделеді: Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық қазақ драма театры 1936 жылы бастау алды, ал Жамбыл облыстық орыс драма театры 1967 жылы құрылды. Осы нақты өлшеммен қазақ театры 31 жыл бұрын ашылған.
Сондықтан «ең көне» деген тұжырымның шекарасы айқын: сөз Тараздағы жұмыс істеп тұрған облыстық драма театрлар туралы ғана. Қаладағы өзге театр ұжымдары, балалар театры, жеке сахналар немесе басқа жанрдағы мекемелер бұл салыстыруға енгізілмейді.
Салыстыруға кіретін екі театр
Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық қазақ драма театрының тарихы 1936 жылдан басталады. Ресми мәдениет материалы оның Әулиеата жерінде сол жылы «Әулиеата театры» ретінде құрылғанын көрсетеді. Бүгінде бұл театр облыстық қазақ драма театры ретінде жұмысын жалғастырып, Тараздың мәдени өміріндегі ірі сахналардың бірі саналады.
Екінші мекеме — Жамбыл облыстық орыс драма театры. Ресми хабарларда оның 1967 жылы құрылғаны және қазіргі шығармашылық ұжым ретінде гастрольдік, репертуарлық жұмыс атқаратыны айтылады. Екі театрдың да жұмыс істеп тұрғаны қазіргі ресми жаңалықтар мен мәдениет басқармасының материалдарынан көрінеді.
1936 және 1967 жылдары — екі театрдың жасын салыстыруға жеткілікті дерек; ал «Тараздағы барлық театрдың ішіндегі ең көнесі» деу үшін мүлде басқа, кеңірек тізім керек.
Неліктен 1936 жыл негізгі дата болып саналады
Театрдың ресми тарихында 1936 жыл оның құрылған жылы ретінде беріледі. Сол кезеңде Әулиеата өңірінде театр ұжымын ұйымдастыру туралы шешім қабылданып, сахнаның алғашқы қадамы жасалды. Кейін театрдың атауы мен мәртебесі уақыт талабына сай өзгергенімен, бастау датасы мәдени мекеме тарихындағы сабақтастықты көрсетеді.
Театр тарихын тек қазіргі ғимаратының жасымен өлшеу дұрыс емес. Ғимарат ауысуы мүмкін, атау жаңаруы мүмкін, бірақ ұйымның құрылу жылы бөлек тарихи өлшем. Осы мақалада да салыстыруға театрдың құрылған жылы алынды. Бұл — екі облыстық драма театрға ортақ әрі тексеруге болатын критерий.
31 жыл айырма нені білдіреді
1967 жылдан 1936 жылды шегерсек, 31 жыл шығады. Бұл сан театрлардың көркемдік сапасын, репертуарының байлығын немесе көрермен санының көптігін өлшемейді. Ол тек Тараздағы екі жұмыс істеп тұрған облыстық драма театрдың ресми құрылған жылдары арасындағы айырманы көрсетеді.
Мәдени өмірге мұндай салыстырудың пайдасы — қаланың театрлық шежіресін түсінікті етуінде. Бір театрдың бастауында қазақ сахна өнерін қалыптастыру дәуірі тұрса, екіншісі кейінгі кезеңде Тараздың орыс тілді драмалық репертуарын толықтырды. Екеуі де қаланың мәдени кеңістігінде өз орны бар дербес ұжымдар.
Осындай қатар оқу бір театрды екіншісінен артық қою үшін емес, олардың Тараз сахнасындағы тарихи кезеңдерін шатастырмау үшін керек. Уақыт айырмасы мәдени мұраны жүйелі түсінуге мүмкіндік береді.
Бір қарағанда
- Қала: Тараз.
- Салыстыру санаты: қазір жұмыс істеп тұрған облыстық драма театрлар.
- Ең ерте құрылған театр: Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық қазақ драма театры.
- Құрылған жылы: 1936.
- Салыстырылатын екінші театр: Жамбыл облыстық орыс драма театры.
- Құрылған жылы: 1967.
- Айырма: 31 жыл.
- Шектеу: бұл Тараздағы барлық театрға арналған абсолютті рейтинг емес.
«Ең көне» атауын қалай әділ оқу керек
Рекордтық немесе салыстырмалы атауларда өлшемді нақтылау — ең маңызды редакторлық шарттың бірі. Егер критерий «облыстық драма театры» болса, балалар театры, музыкалық ұжым, филармония немесе тәуелсіз сахна сол қатарға автоматты түрде қосылмайды. Ал егер сұрақ «қаладағы ең көне театр» деп кеңейсе, толық дерекқор мен әр мекеменің заңды және шығармашылық тарихын бөлек тексеру қажет болады.
Осы себепті мақаладағы тұжырым кеңейтілмейді: Асқар Тоқпанов театры 1936 жылғы дерек бойынша Тараздың екі жұмыс істеп тұрған облыстық драма театрының ішіндегі ең ерте құрылғаны. Мұндай шектеу фактіге адал болып, оқырманға салыстырудың неге сүйенгенін бірден түсіндіреді.
Театрдың жасын әділ салыстыру үшін атауына емес, алдын ала бекітілген санатқа және құрылған жылына сүйену керек.
Тараздың театрлық кеңістігін жалғастыра оқыңыз
Салыстырудың екінші жағын Тараздағы ең жас жұмыс істеп тұрған облыстық драма театры туралы материалдан көруге болады: онда 1967 жылы құрылған орыс драма театры осы екі мекеме аясында қарастырылады. Елдегі басқа нысандар мен мәдени жетістіктер туралы деректер «Қазақстандағы ең-ең» бөлімінде жинақталған.
Қорытынды
Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық қазақ драма театры 1936 жылы құрылған. Жамбыл облыстық орыс драма театры 1967 жылы ашылған. Сондықтан Тараздағы қазір жұмыс істеп тұрған осы екі облыстық драма театрды құрылған жылымен салыстырғанда, қазақ театры 31 жыл ертерек бастау алған және осы шектеулі санаттағы ең көнесі болып саналады.
