Тараздың театр картасында екі облыстық драма театры бар: Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық академиялық қазақ драма театры және Жамбыл облыстық орыс драма театры. «Ең жас» деген атау бұл жерде көрермен құрамы, ғимараттың жаңаруы немесе репертуардың заманауилығы туралы емес. Ол тек бірдей санаттағы, бүгін де жұмыс істеп тұрған осы екі облыстық драмалық ұжымның құрылған жылын салыстырады.
Ресми деректерге сәйкес, қазақ драма театрының алғашқы шымылдығы 1936 жылғы 16 наурызда ашылған. Ал Жамбыл облыстық орыс драма театры 1967 жылы құрылған. Демек, құрылған уақыты бойынша кейінірек пайда болған орыс драма театры осы нақты салыстыру тобындағы ең жас театр болып саналады. Мұндағы қорытынды Тараздағы барлық сахналық ұжымдарға емес, дәл осы екі облыстық драма театрына қатысты.
Театр тарихындағы «ең жас» атауы сахнаның сапасын емес, тек мекеменің бастау алған уақытын көрсетеді.
Неліктен салыстыруды шектеу қажет?
Қалада театр үйірмелері, жеке бастамалар, студенттік студиялар және басқа мәдени алаңдар болуы мүмкін. Олардың бәрін бір тізімге қосу әділ нәтиже бермейді, өйткені құқықтық мәртебесі, тұрақты труппасы мен қызмет ауқымы әртүрлі. Бұл материалда Жамбыл облысының мәдениет жүйесінде облыстық драма театры ретінде қызмет ететін екі мекеме ғана алынды.
Сол сияқты «ең жас» деген тұжырымды ғимараттың салынған жылымен шатастыруға болмайды. Театр кейде жаңа ғимаратқа көшеді, атауын өзгертеді немесе академиялық мәртебе алады. Бірақ осы мақаладағы өлшем — ұйымның құрылған жылы. Осындай анық шекара тарихи салыстыруды болжамнан қорғайды және оқырманға қай санаттағы дерек туралы айтылып тұрғанын түсіндіреді.
1936 жылғы бастау: қазақ драма театры
Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық академиялық қазақ драма театры ресми материалда 1936 жылы «Әулиеата театры» болып құрылғаны көрсетілген. Алғашқы шымылдық 16 наурызда Бейімбет Майлиннің «Келін мен шешей» және Қ. Қырқымбаевтың «Келіншек» қойылымдарымен ашылған. Кейін театрға Асқар Тоқпановтың есімі берілді, ал 2025 жылы академиялық мәртебе иеленді.
Бұл деректер театрдың ұзақ шығармашылық жолын сипаттайды, бірақ мақала оны «ең көне» деген кеңірек атаумен алмастырмайды. Өйткені мұндай атау үшін Тараздағы және өңірдегі барлық театрлық ұйымдардың толық, бір күндегі салыстырмалы тізімі қажет болар еді. Мұнда тек екінші облыстық театрмен салыстыруға жеткілікті, нақты күн бар.
1967 жылы құрылған орыс драма театры
Жамбыл облыстық орыс драма театрының 1967 жылы құрылғаны облыстық ресми хабарламаларда көрсетіледі. Театрдың бүгін де жұмыс істейтінін гастрольдер, репертуарлық жоспарлар және басшылық туралы жарияланымдар растайды. Осылайша салыстыру тек архивтік атауларға емес, қазіргі мәдени өмірге де сүйенеді: екі мекеме де әрекеттегі облыстық театрлар.
1967 жыл 1936 жылдан кейін келеді. Осы қарапайым хронологиялық айырма мақаладағы қорытындының негізі. Оның үстіне дерек тексерілетін болғаны маңызды: театрлардың атауы, мәртебесі және құрылған жылдары ресми мәдениет органдарының материалдарында бөлек көрсетілген.
Сенімді мәдени дерек бір әсерлі сөзден емес, бірдей өлшеммен салыстырылған нақты күндерден басталады.
Бұл дерек Тараздың мәдени бейнесіне не қосады?
Екі театрдың қатар жұмыс істеуі Тараздағы театр өмірінің көптілді әрі көпқырлы сипатын көрсетеді. Қазақ драма театры ұлттық драматургия мен сахна мектебінің үздіксіздігін танытса, орыс драма театры қаланың репертуарлық таңдауын кеңейтеді. Оларды жасына қарай салыстыру мәдени маңызын кемітпейді: әр ұжымның өз аудиториясы, шығармашылық жолы және қоғамдық қызметі бар.
Тараз бен Қазақстандағы басқа дәлелденген жетістіктерді шолғысы келетін оқырман «Қазақстандағы ең-ең» бөлімінен материалдарды салыстыра алады. Ал жаңа дерекке баға бергенде атаудың өзінен бұрын өлшемі мен бастапқы құжатқа назар аудару — сенімді оқудың жақсы тәсілі.
Қорытынды
Тараздағы жұмыс істеп тұрған екі облыстық драма театрының құрылған жылын салыстырғанда, 1967 жылы құрылған Жамбыл облыстық орыс драма театры жасырақ болып шығады. Бұл қорытынды тек осы екі мекемеге және ұйымның құрылған жылы деген өлшемге қатысты. Дәл осындай шектеу тарихи атауды түсінікті, әділ әрі тексерілетін етеді.
