Жетісуда Ұлттық домбыра күніне арналған ортақ орындауға 1055 домбырашы қатысты. Бұл — бір күйді жеке-жеке емес, ортақ темп пен бір жетекшіге бағына отырып орындаған мәдени оқиға. Нәтиже INTERRECORD материалында ұлттық рекорд деңгейіндегі жетістік ретінде сипатталған; бұл бет сол оқиғаның өңірлік мәнін түсіндіреді және оны басқа қалалардағы домбыра акцияларымен араластырмайды.
Домбыраның үні қазақ үшін таныс әрі жақын. Бірақ мыңнан астам орындаушы бір мезетте күй тартқанда, дәстүрдің өзге қыры ашылады: сахнадағы адам да, тыңдап тұрған көрермен де ортақ ырғақтың қалай жасалатынын сезеді.
Негізгі дерек
- Өңір: Жетісу.
- Оқиға: Ұлттық домбыра күніне арналған ортақ күй орындау.
- Қатысушылар: 1055 домбырашы.
- Өлшем: бір мезеттегі қатысушы орындаушылар саны.
- Шекарасы: нақты Жетісу оқиғасы; Алматы және өзге өңірлердің бөлек орындауларымен салыстырылмайды.
Мұндай құрамда әр адамның рөлі маңызды. Күйдің басталуы, қағыс ырғағы, үзілісі мен аяқталуы үйлеспесе, үлкен оркестрдің тұтастығы жоғалады. Сол себепті рекордқа апаратын жол бір күнгі сахнадан емес, ұстаздың еңбегінен, қайталаудан және қатысушылардың бірін-бірі тыңдауынан басталады.
Мың домбыра бір сәтте үн қосқанда, көпшілік емес, ортақ тәртіп пен ортақ жауапкершілік естіледі.
Неліктен бұл Жетісу үшін маңызды
Жетісу — ән мен күйдің, салт пен сөздің табиғи сабақтастығы сезілетін өңір. Домбыра күні сол мұраны музейлік естелік емес, бүгінгі жастардың қолындағы тірі өнер ретінде көрсетеді. Ортақ орындау жас домбырашыларға сахна тәжірибесін береді, ал ата-ана мен көрерменге баланың өнер жолына қолдау білдіруге мүмкіндік ашады.
1055 орындаушының жиналуы тек сан қуалау емес. Ол үйірме, музыка мектебі, колледж, мәдениет үйі сияқты алаңдарда жүретін күнделікті еңбектің бір нүктеде тоғысуы. Әр домбырашы өз партиясын орындаса да, ортақ дыбысты сақтау үшін жанындағы адамға құлақ түреді.
Үлкен оркестр қалай дайындалады
Жаппай күй тартуда репертуарды таңдау, ортақ нұсқаны бекіту, орналасу тәртібі және дыбыс теңгерімі шешуші болады. Қатысушы көп болған сайын жетекшінің ишарасы анық, ал дайындық кестесі түсінікті болуы керек. Мақсат — әсерлі кадр ғана емес, музыкалық мазмұны бар таза орындау.
Мұндай тәжірибе жас өнерпазды сахна мәдениетіне де үйретеді. Ол өз дауысын емес, ансамбльдің үнін ойлауға дағдыланады. Домбыраның жеке орындаудағы еркіндігі мен оркестрдегі тәртіп осылайша бірін-бірі толықтырады.
Ұлттық музыканың кең ауқымды сәттері туралы Алматыдағы домбырамен ауқымды орындау мақаласынан да оқуға болады. Ал Қазақстан жетістіктерінің басқа қырларын «Қазақстандағы ең-ең» бөлімінен қараңыз.
Домбыра күнінің ең үлкен сыйы — бір күйді бірге тартқан балалардың өз мәдениетіне жақындығын сезінуі.
Ортақ орындаудың тәрбиелік мәні
Домбырашы көп болған сайын, әр орындаушының сахнадағы орны да айқындалады. Біреуі кешігіп бастаса, екіншісі темптен шықса, оны оркестрдің жалпы үні бірден аңғартады. Сондықтан балалар репетицияда тек күйді жаттамайды: уақытты сақтау, жетекшіге қарау, көршісіне кедергі келтірмеу және ортақ жауапкершілікті сезіну сияқты дағдыларды игереді.
Бұл дағдылар домбырамен шектелмейді. Мектептегі концертте, қоғамдық жобада немесе спорттық командада да адам өз еңбегін басқалардың еңбегімен үйлестіре білуі керек. Жетісудағы ортақ күй сол ойды өнер тілімен жеткізді. Сахнаға шыққан жасқа оның домбырасы ғана емес, өзіне сенімі де серік болады.
Күйді бірге тыңдау мәдениеті
Қазақ күйі әңгіме сияқты өріледі: бастауында мінез, ортасында толғаныс, соңында түйін бар. Үлкен оркестрде осы әңгіме әр домбыраның үнінен құралады. Тыңдарман жеке орындаушыны емес, біртұтас дыбысты қабылдайды. Ал сол тұтастықтың ішінде әр баланың еңбегі барын білу мерекенің қадірін арттырады.
Осы себепті Домбыра күніне арналған бағдарламаларда тек қорытынды концерт емес, дайындықтың өзі де маңызды. Ұстаздар репертуарды түсіндіреді, ата-аналар уақыт пен қолдауды ұйымдастырады, мәдениет қызметкерлері сахна мен дыбысқа жағдай жасайды. 1055 қатысушы — осы ортақ жұмыстың көрінетін нәтижесі.
Дәлдік не үшін керек
Бұл мақала 1055 домбырашы қатысқан Жетісу оқиғасын баяндайды. Ол Қазақстандағы барлық домбыралық орындаулардың әлемдік немесе мәңгілік ең үлкені деген тұжырым жасамайды. Музыкалық жетістікті адал сипаттау үшін өңір, күн, қатысу форматы және санау тәсілі анық жазылуы тиіс.
Рекордты тіркеудегі ашықтық
Көпшілік қатысатын өнер шарасында санақ пен дәлел де алдын ала ойластырылуы тиіс. Қатысушылар тізімі, сахнадағы орналасу сызбасы, бейнежазба және куәгерлердің жазбасы кейінгі тексеруге көмектеседі. Бұл талаптар мерекенің еркіндігін шектемейді; керісінше, нақты еңбектің әділ танылуына жол ашады. Егер ұжым өз жетістігін рекорд ретінде бекіткісі келсе, өлшемді және дәлел жинау тәртібін шараға дейін келіскені дұрыс.
Осылайша музыкадағы бірлік мерекелік сәттен ұзақ сақталатын мәдени тәжірибеге айналып, келесі ұрпаққа сенім мен шабыт береді, өнерге құрметін нығайтады.
Қорытынды
Жетісудағы 1055 домбырашының ортақ орындауы — сан мен рухтың тоғысқан сәті. Ол ұлттық мерекені үлкен сахналық көрініске айналдырып қана қоймай, домбыраның ұрпақты бір арнаға жинайтын күшін көрсетті.
